W związku z 50-tą rocznicą Rewolucji Kubańskiej publikujemy kolejny artykuł z cyklu dotyczącego osiągnięć socjalistycznej Kuby

KUBA

najważniejsze zdrowie

Zapewnienie mieszkańcom Kuby darmowej opieki zdrowotnej stało się jedną z podstaw polityki socjalnej rządu rewolucyjnego od objęcia władzy.

Przed Rewolucją szpitale i służba zdrowia były prywatne lub dostępne jedynie korzystającym z towarzystw ubezpieczeniowych. Placówki medyczne, czyli 62% łóżek szpitalnych jak i większość personelu, czyli 65% lekarzy pracowała w Hawanie. W regionach rolniczych, w których żyła niemal połowa mieszkańców Kuby, służba zdrowia faktycznie nie istniała. Działał tylko jeden wiejski szpital z 10 łóżkami i bez lekarzy.

Liczba osób cierpiących z powodu schorzeń wywoływanych przez pasożyty była wysoka (36,1%). Powszechna były również gruźlica (13,99%), tyfus (13,25%) i malaria (30,03%). Śmiertelność niemowląt osiągała poziom 60 zgonów na tysiąc żywych urodzeń, a średnia długość życia wynosiła około 58 lat. Państwowa służba zdrowia była ograniczona do jedynie 8% ludności mogącej korzystać z darmowej ochrony zdrowia.

Po zwycięstwie Rewolucji nastąpił stopniowy rozwój publicznej służby zdrowia.

W roku 1960 powstał Krajowy System Ochrony Zdrowia, służba zdrowia w regionach wiejskich, regionalna ochrona zdrowia i kliniki. Wprowadzono także powszechne szczepienia.

W roku 1970 zdecentralizowano edukację medyczną. Odpowiedzialność za nią przejęły prowincje. Rozpoczęto również program Ochrony Matki i Dziecka.

W roku 1980 stworzono Program Lekarzy Rodzinnych i wprowadzono nowoczesne technologie. Nastąpił także szybki rozwój przemysłu farmaceutycznego.

W roku 1990 wdrożono i rozwijano osiągnięcia naukowe i techniczne. Kuba trzymała się pomimo blokady ze strony USA oraz upadku socjalizmu w Europie Wschodniej i ZSRR.

W roku 2000 system ochrony zdrowia został skonsolidowany, zreformowany i zmodernizowany. Zwiększono udział lokalnych wspólnot w ochronie zdrowia i programach medycznych.

Od roku 2002 prowadzone są nowe programy wdrażania osiągnięć medycznych. Rozwijają się polikliniki będące centrami pierwszej pomocy o najwyższej jakości. Remontowane są istniejące polikliniki i gabinety lekarskie. Wprowadzane są także przyspieszone kursy szkoleniowe dla pielęgniarek.

Osiągnięcia Kuby na polu ochrony zdrowia pozwoliły od roku 1983 spełniać, a nawet przekroczyć standardy Opieki Medycznej dla Każdego, wyznaczone przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).

Pomimo to planowane są daleko idące reformy służby zdrowia, mające poprawić sytuację. Jedną z najważniejszych jest zbliżenie usług medycznych do ludzi, program szerokich szkoleń personelu medycznego, trwający od 2003 roku, w którym udział bierze 34451 osób oraz ciągły rozwój produkcji farmaceutycznej.

Na dokonanie tych zmian i poprawę jakości usług medycznych przeznaczono z budżetu państwa 2,27 mln peso.

Główne osiągnięcia ostatniej dekady w dziedzinie ochrony zdrowia to:

- krajowa produkcja leków pokrywająca 67% zapotrzebowania,

- program badań prenatalnych pozwalający na diagnozowanie chorób dziedzicznych, który pozwolił uniknąć narodzin 4 tysięcy dzieci z dziedzicznymi deformacjami,

- program genetyki mający redukować skutki zespołu Downa i innych chorób,

- poprawa jakości terapii prenatalnej, pediatrycznej oraz wśród dorosłych,

- zwiększenie liczby wykonywanych transplantacji organów,

- wynalezienie szczepionki przeciwko meningokokom grupy B, jedynej na świecie,

- produkcja szczepionki przeciwko żółtaczce typu B,

- wynalezienie PPG (atheromix) terapii początkowej redukującej poziom cholesterolu, głównego czynnika powodującego ryzyko zawału serca,

- zmniejszenie liczby przypadków zaawansowanego raka i podwyższenie wskaźnika uleczalności,

- produkcja antidotów wykorzystywanych przy leczeniu raka,

- produkcja szczepionek przeciw tej chorobie,

- dokładniejsza klasyfikacja białaczki oraz jej leczenie,

- leczenie lub zahamowanie postępów barwnikowego zwyrodnienia siatkówki,

- produkcja melageniny - leku otrzymywanego z ludzkiego łożyska wykorzystywanego do leczenia bielactwa,

- produkcja tanich leków wysokiej jakości,

- produkcja sprzętu takiego jak Neuronica (używana do monitorowania pacjenta podczas operacji) Medicid (cyfrowy encefalogram), Ozomed (wykorzystywany do terapii ozonem) i Suma (Jednostronny System Mikroanalityczny).

GŁÓWNE STRATEGIE W DZIEDZINIE OCHRONY ZDROWIA

1. Reorientacja systemu ochrony zdrowia tak aby większą uwagę skierować na pomoc początkową, czemu mają służyć lekarze rodzinni i pielęgniarki.

Kuba ma dziś 381 stref służby zdrowia objętych w całości programem lekarzy rodzinnych, których w całym kraju jest ponad 30 tysięcy Ponad 97% mieszkańców Kuby jest objętych programem lekarzy i pielęgniarek rodzinnych. W najbliższych latach ma nim zostać objęta cała ludność. Kontynuowanie priorytetowego traktowania ochrony zdrowia jest strategicznym wyzwaniem i celem państwa oraz społeczeństwa.

Istnieją również polikliniki, będące pierwszym elementem łańcucha opieki zdrowotnej, który od roku 1997, według oceny WHO jest jednym z 28 najbardziej kompletnych na świecie.

2. Rewitalizacja opieki szpitalnej

W latach 80 wielkim wysiłkiem rozszerzono i zmodernizowano opiekę szpitalną, co oznaczało poprawę dostępności, pojemności i komfortu oraz zastosowanie najnowszych technologii medycznych. Pomimo że dokonał się znaczący postęp, program został na pewien czas przerwany. Obecnie jest wprowadzany ponownie z nowym entuzjazmem i bardziej ambitnymi założeniami. W roku 2002 Kuba miała 265 szpitali z 55864 łóżkami.

3. Przełomowe programy technologiczne i instytuty badawcze.

Kuba rozwinęła kilka programów medycznych wysokiej klasy, aby chronić zdrowie ludności. Najbardziej warte wspomnienia są programy diagnozowania i leczenia raka, niewydolności nerek, centra kardiologiczne, wczesna diagnoza wad wrodzonych, badania prenatalne, programy dawców krwi i produkcja leków na bazie krwi.

4. Edukacja medyczna i pomoc internacjonalistyczna

W porównaniu do roku 1959 gdy na Kubie istniała tylko jedna uczelnia medyczna i jedna dentystyczna, dzisiaj działają cztery tego typu uczelnie, 24 wydziały medyczne, 4 dentystyczne i ponad 50 szkół pielęgniarskich i ochrony zdrowia.

Większość szpitali posiada własne jednostki edukacyjne lub instytuty nauk medycznych. W wyniku rozwoju systemu edukacji, w roku 2002 na Kubie było 67079 lekarzy, podczas gdy w roku 1959, gdy Rewolucja odniosła zwycięstwo, było ich jedynie 3 tysiące. Drugie tyle wyemigrowało w latach po Rewolucji korzystając z zachęty oferowanej przez Stany Zjednoczone chcące zniszczyć kubańską służbę zdrowia.

Do roku 2005 Latynoamerykańska Szkoła Nauk Medycznych (ELAM) oczekuje wzrostu liczby studentów z Ameryki Południowej o 10 tysięcy. Będą oni pochodzić z 66 grup etnicznych i ludów, mających słaby dostęp do opieki medycznej. W roku 2005 pierwsi lekarze ukończą ELAM. Powrócą do swoich krajów po ukończeniu studiów. Wielu młodych ludzi z Karaibów i Afryki także będzie studiować medycynę na Kubie.

Kubańska solidarność w dziedzinie ochrony zdrowia nie ogranicza się do kształcenia studentów z zagranicy. Obecnie 14732 Kubańczyków pracuje w służbie zdrowia 65 różnych krajów. Kuba wprowadziła Program Kompletnej Ochrony Zdrowia, w ramach którego udziela pomocy władzom i społeczeństwom innych krajów. W ramach programu 3117 kubańskich specjalistów, z których 2412 to lekarze, pracuje w 22 krajach. Kolejnych 10 tysięcy lekarzy zgłosiło się do kontynuowania programu. Zapewniają pomoc medyczną w ramach wenezuelskiego Planu Sąsiedzkiego.

W ramach Programu Kompletnej Ochrony Zdrowia rozwija się trójstronna współpraca z innymi państwami. Program jest wspierany przez 95 organizacji pozarządowych z różnych części świata i organizacje międzynarodowe takie jak WHO/PHO czy UNDP oraz UNICEF, których pomoc finansowa i materialna jest wysyłana do regionów w których pracują kubańscy specjaliści.

W oparciu o kubańskie doświadczenia w kontroli epidemiologicznej HIV/AIDS i fakt, że kraj ten posiada kadry konieczne do walki z pandemią, Kuba podczas specjalnych sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ ws HIV/AIDS, w Nowym Jorku (25-27 lipca 2001) zaproponowała:

Zapewnienie 4 tysięcy lekarzy oraz osób personelu medycznego w celu stworzenia infrastruktury potrzebnej krajom najbardziej potrzebującym oraz leków potrzebnych w walce z AIDS. Personel ten mógłby szkolić również wielu lokalnych specjalistów czy pielęgniarki.

Zapewnienie kadry profesorskiej dla 20 wydziałów medycznych w kilku państwach świata. Wielu jej członków mogłoby być wybranych spośród lekarzy pracujących już w ramach Programu Kompletnej Ochrony Zdrowia. W krajach najbardziej potrzebujących umożliwiłoby to wyszkolenie 1000 lekarzy rocznie.

Wysłanie lekarzy, nauczycieli, psychologów i innych ekspertów potrzebnych do doradzania i współpracy przy kampaniach przeciwdziałania AIDS i innym chorobom.

Zapewnienie sprzętu potrzebnego w podstawowych programach profilaktyki.

Terapię anty retrowirusową dla 30 tysięcy pacjentów.

Potrzebne byłoby jedynie zapewnienie przez wspólnotę międzynarodową materiałów do produkcji leków, sprzętu oraz środków materialnych. Kuba nie odniesie z tego żadnego zysku. Pensje Kubańczyków w krajowej walucie będą zapewniane przez władze kubańskie, będąc głównym wkładem finansowym we współpracę międzynarodową. Kuba zapewni również trudne do znalezienia kadry, wyszkoli ludzi chcących brać udział w tej misji prowadzonej w najbardziej oddalonych regionach świata.

Następnie, na szczycie karaibskich głów państw w Hawanie 8 grudnia 2002 roku, aby upamiętnić 30 rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między Kubą a krajami CARICOM, Kuba zaoferowała program wspierania regionalnej strategii walki z HIV/AIDS. W ramach programu zaproponowano:

- wysłanie 1000 pracowników służby zdrowia opłaconych przez władze Kuby.

- wysłanie instruktorów i techników potrzebnych do tworzenia w państwie wskazanym przez CARICOM Centrum Edukacji Technicznej aby nauczać medycyny i pielęgniarstwa. Co roku instytucja ta przyjmowałaby 200 osób z krajów CARICOM i szkolenie ich w opiece nad chorymi na AIDS.

- zapewnienie nie mniej niż 30% wartości sprzętu i aparatury diagnostycznej dostępnej na Kubie, laboratoriom SUMA i ułatwienie przeprowadzania masowych testów zdrowotnych. Oferta współpracy będzie zawierała również instalację i pomoc techniczną związaną ze sprzętem oraz szkolenia miejscowej obsługi w wykorzystaniu wspomnianych technologii.

- Kuba zamierza ofiarować do 40% wartości zestawów diagnostycznych i sprzętu w przypadku pomocy dla Haiti.

Od jego rozpoczęcia w programie PIS wzięło udział 7506 uczestników.

Inne zagadnienia rozwoju kubańskiego systemu ochrony zdrowia

a) Program opieki nad matką i dzieckiem. Jedną z najbardziej godnych uwagi kwestii jest śmiertelność noworodków. W roku 2003 wyniosła 6,3 na 1000 urodzin.

b) narodowy program szczepień. Kubański program szczepień jest jednym z najszerszych na świecie. Obecnie wszystkie kubańskie dzieci są szczepione przeciwko 13 chorobom zakaźnym. Istnieją także plany wykorzystania szczepionek dla dorosłych.

W roku 2004 służba zdrowia zaczęła wykorzystywać pierwszą kubańską czteroskładnikową szczepionkę aby chronić dzieci przed czterema chorobami – dyfterytowi, tężcowi, kokluszowi i zapaleniu wątroby. Osiągnięto obiecujące wyniki w badaniach nad szczepionką pięcioskładnikową zawierającą przeciwciała przeciwko pałeczkom grypy typu B. Jeśli wynik będzie pozytywny, będzie to pierwsza na świecie szczepionka przeciwko tym pięciu chorobom.

Następuje także postęp w dziedzinie doświadczanej szczepionki przeciwko HIV i czterech szczepionkach przeciwko rakowi, których testy kliniczne trwają na Kubie i w innych krajach.

c) Choroby niezakaźne. Profil epidemiologiczny Kuby charakteryzuje się przewagą zgonów w wyniku chorób niezakaźnych. Choroby serca, choroby mózgu i wypadki powodują niemal 2/3 zgonów. Cukrzyca, kolka wątrobowa i nadciśnienie stanowią kolejne liczne przyczyny zgonów.

d) Choroby zakaźne. Głównym celem programu jest kontrola chorób zakaźnych, aby redukować zachorowalność i czynniki ryzyka, aby zapobiec epidemiom. Choroby zakaźne są główną przyczyną zgonów na świecie. Wiele z nich może być kontrolowanych dzięki szczepionkom. Na Kubie część z nich została wyeliminowana.

e) Opieka nad osobami starszymi. Istnieje Narodowy Program Opieki nad Osobami Starszymi.

Główne przyczyny zgonów

Gdy doszło do zwycięstwa rewolucji, 14,2% zgonów następowało w wyniku chorób zakaźnych. Obecnie proporcja tych zgonów spadła tak znacząco, że jest niemal niezauważalna. Główną przyczyną śmierci są choroby serca, udary mózgu itp.

Pomimo iż HIV/AIDS stanowią stałe zagrożenie dla ludności reszty świata, Kuba dzięki przyjęciu strategii walki oraz działaniom rządowej grupy koordynującej działania zapobiegawcze, znacząco ograniczyła rozprzestrzenianie się tej choroby. Do dnia dzisiejszego wirusem zaraziło się 4979 osób, z czego 2221 zachorowało, a 1084 zmarły na AIDS.

Epidemia wydaje się niezbyt rozprzestrzeniona. Objęła 0,05% populacji między 15 a 49 rokiem życia. Jest to najniższy wskaźnik w obu Amerykach i jeden z najniższych na świecie

W ramach Narodowego Programu Prewencji i Kontroli Chorób Rozprzestrzenianych Drogą Płciową i AIDS ludzie żyjący z HIV i AIDS mają dostęp do szkoleń, zapewnione bezpieczeństwo socjalne i pracę oraz specjalistyczną opiekę medyczną z darmową terapią oraz leczeniem chorób wynikających z osłabienia organizmu włącznie. Rozwijany jest program edukacyjny polegający między innymi na edukacji seksualnej w szkołach, działaniach skierowanych do grup ryzyka, nastolatków i ogółu ludności. Program koncentruje się na zapobieganiu zakażeniu.

Kuba powstrzymała tą pandemię pomimo ograniczonego dostępu do 50% nowych leków produkowanych przez amerykańskie firmy, wynikającego z rygorystycznej blokady finansowej i handlowej narzuconej przez USA.