17.01.1945 – wyzwolenie zniszczonej przez hitlerowców Warszawy

Po kilkugodzinnych walkach, niemal doszczętnie zgruzowaną w następstwie beznadziejnego powstania warszawskiego stolicę, oswobodzili żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego.

W operacji warszawskiej trwającej od 14 do 17 stycznia 1945 r. brały udział 1 Armia WP oraz 47 i 61 Armia 1 Frontu Białoruskiego. Była ona częścią wielkiej ofensywy rozpoczętej przez Armię Czerwoną 12 stycznia 1945 r., nazwanej operacją wiślańsko-odrzańską. Obie armie radzieckie, 61 działająca z przyczółka warecko-magnuszewskiego oraz 47 nacierająca od strony Modlina, uderzyły w kierunku Błonia oskrzydlając Warszawę z północnego i południowego zachodu, tworząc tzw. kocioł warszawski, w którym znalazła się 9 Armia niemiecka.

W zaistniałych okolicznościach hitlerowski dowódca wydał rozkaz wycofania wojsk faszystowskich z pozycji nadwiślańskich w celu zorganizowania linii oporu nad dolną Bzurą, Rawką i środkową Pilicą. Na Warszawę bezpośrednio uderzała 1 Armia WP, pod dowództwem gen. Stanisława Popławskiego.

Rankiem 17 stycznia 1, 3 i 4 Dywizja Piechoty rozwinęły natarcie od południowego wschodu w kierunku przedmieść Warszawy. Tego samego dnia 2 DP, po przeprawie w okolicach Jabłonny na Kępę Kiełpińską, podjęła działania zaczepne na północnych krańcach stolicy. 6 DP i 1 BK przekroczyły Wisłę i uderzyły na Warszawę odpowiednio z Pragi, ze wschodu i od południa.

Miejscem intensywnego  boju była Cytadela. Około godz. 15:00 ruiny stolicy oczyszczono z nieprzyjaciela. 19 stycznia w Alejach Jerozolimskich, przy dźwiękach „Warszawianki” defilowały oddziały 1 Armii WP. Defiladę na trybunie ustawionej naprzeciwko hotelu "Polonia" przyjmowali przedstawiciele władzy ludowej i wojska, m.in. tow. Bolesław Bierut, Władysław Gomułka, Edward Osóbka–Morawski, gen. Michał Rola–Żymierski, gen. Stanisław Popławski, płk Marian Spychalski oraz radziecki marszałek Gieorgij Żukow.

Po wyzwoleniu Warszawy rozpoczęło się jej rozminowywanie i budowa mostu pontonowego na Wiśle. Mimo bardzo trudnych warunków życia pod koniec stycznia 1945 r. warszawiacy zaczęli powracać do swojego miasta. Szacuje się, że 17 stycznia 1945 r. w prawobrzeżnej części Warszawy – oswobodzonej przez wojska 1 Frontu Białoruskiego i 1 Armii Wojska Polskiego 15 września 1944 r. - mieszkało 140 tys. osób, natomiast ponad 20 tys. osób przebywało na odległych lewobrzeżnych przedmieściach.

Łączne straty ludności stolicy, poniesione wskutek faszystowskiego najazdu i okupacji, szacowane są na 600 – 800 tys. osób, w tym ok. 350 tys. Żydów i ponad 200 tys. poległych lub zamordowanych w powstaniu warszawskim. Straty urbanistyczne wynosiły ok. 84%, (zabudowa przemysłowa – 90%, mieszkalna – 72% i zabytkowa – 90%).

Jednak nie minęło wiele czasu i masy pracujące - pod przewodem komunistów - podźwignęły stolicę z gruzów do nowego życia. Jak pisał Władysław Broniewski w wierszu "Most Poniatowskiego":

Drogi zburzone,
miasta w ruinie,
historia
gnie nas i łamie,
lecz - "nie zginęła",
nigdy nie zginie,
my ją dźwigniemy
sami!

Sterczą pod niebo gruzy Warszawy,
wre robota nad rumowiskiem.
Z gruzów zwycięstwa,
z odłamków sławy
most budujemy
przez Wisłę.

Lud,
co przed wrogiem karku nie schylal,
dźwiga
za przęsłem przęsło.
Filar pod niebo!
Łuki na filar!
Wzwyż!
W dal!
W socjalizm!
W zwycięstwo!

Most-narodowi,
roboczym masom,
niech przezeń przejdą
wojskiem.
Trzeba zapału,
trudu i czasu.
Most budujemy:
Polskę