4.04.1794 – Bitwa pod Racławicami

Młodość Tadeusza Kościuszki (ur. 1746 r.) przypada na okres, kiedy rządzone przez magnatów państwo polskie znajdowało się w stanie ostatecznego rozkładu gospodarczego i politycznego. Po pierwszym rozbiorze (1772 r.) Kościuszko, nie znajdując możności działania w kraju, zgłasza się do szeregów Amerykanów walczących o wyzwolenie spod jarzma angielskich kolonizatorów. Wielkie zasługi w walce oraz postępowe poglądy przynoszą mu ogromną popularność wśród ludu amerykańskiego.

Opromieniony sławą „rewolucyjnego generała” Kościuszko wraca do kraju na wieść, że postępowy obóz , grupujący patriotyczną część szlachty i mieszczaństwo, rozwija coraz szerszą działalność w obronie zagrożonej niepodległości kraju i gotuje się do walki z magnaterią o przeprowadzenie reform społecznych. Broniąc osiągnięć postępowych sił narodu – konstytucji 3 maja – Kościuszko walczy bohatersko przeciwko wojskom carskim, które dla poparcia zdrajców-targowiczan wkraczają do Polski.

Po drugim rozbiorze, do którego doprowadziła zdradziecka Targowica, w całym kraju dojrzewa wybuch powstania narodowo-wyzwoleńczego. Na czoło walki wysuwa się lud miejski, a przede wszystkim lud Warszawy. Przywódcy walki wyzwoleńczej w kraju i na emigracji wyznaczają na wodza Tadeusza Kościuszkę, który też 24 marca 1794 roku obejmuje kierownictwo ogólnonarodowego powstania. Kościuszko rozumie, że ocalić ojczyznę, doprowadzoną do upadku przez magnaterię, może tylko lud. Dlatego też za główne swe zadanie uważa porwanie do walki chłopów i mieszczaństwa. Przeprowadzenie postępowych reform społecznych, a przede wszystkim rozwiązanie sprawy chłopskiej uważa za pierwsze zadanie walki o niepodległość kraju. Na wezwanie Kościuszki do armii powstańczej zgłasza się lud. Chłopi-kosynierzy odnoszą zwycięstwo pod Racławicami, zrewolucjonizowani mieszczanie własnymi rękoma uwalniają stolicę od wojsk carskich. W szeregu zarządzeń, głównie w Uniwersale Połanieckim, zarządza Kościuszko ograniczenie pańszczyzny, nadaje wolność osobistą i bierze w opiekę prawa chłopów-uczestników powstania.

Magnateria i szlachta stara się za wszelką cenę nie dopuścić do przeprowadzenia reform, nie waha się poświęcić niepodległości kraju dla swych własnych interesów. Sabotuje zarządzenia i reformy Kościuszki, przeciwstawia się zniesieniu pańszczyzny, nie dopuszcza chłopów do masowego udziału w walce. Na skutek tego, mimo niezmordowanych wysiłków Kościuszki i wybitnych postępowych działaczy, tzw. jakobinów polskich, nie udaje się stworzyć wielkiej armii ludowej. Po pierwszych sukcesach następują niepowodzenia. W bitwie pod Maciejowicami bohaterski naczelnik powstania dostaje się, ciężko ranny, do niewoli. Następuje III rozbiór Polski.

Niezmordowana walka Tadeusza Kościuszki, jego pełne bohaterstwa życie w służbie narodu stało się wzorem dla pokoleń naszych bojowników walczących o wolność narodową i społeczną.

Na podstawie Kalendarza Młodzieży 1954