5.05.1818 – Urodził się Karol Marks

Karol Marks – genialny twórca komunizmu naukowego, wielki nauczyciel i wódz światowego proletariatu, inspirator i organizator „Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników” (I Międzynarodówki) – przyszedł na świat 5 maja 1818 r. w Niemczech, w Trewirze. Ojciec jego był adwokatem. Po ukończeniu gimnazjum w Trewirze Marks studiował najpierw na uniwersytecie w Bonn, a potem w Berlinie, gdzie przyłączył się do grupy rewolucyjnie nastrojonych „lewych heglistów”. Po ukończeniu uniwersytetu Marks napisał dysertację doktorską na temat: „Różnica między filozofią przyrody Demokryta a filozofią przyrody Epikura”. W pracy tej Marks stał jeszcze na stanowisku idealizmu. Po świetnej obronie dysertacji i otrzymaniu dyplomu doktorskiego na fakultecie filozoficznym uniwersytetu w Jenie, Marks wrócił do Bonn, skąd w październiku 1842 r. przeniósł się do Kolonii, gdzie został redaktorem naczelnym „Gazety Reńskiej” - organu reńskiej radykalnej burżuazji. Okres pracy Marksa w „Gazecie Reńskiej” Lenin charakteryzuje jako okres, w którym zarysowuje się przejście Marksa od idealizmu do materializmu i od rewolucyjnego demokratyzmu do komunizmu. Na początku 1843 r. „Gazeta Reńska”, która pod kierownictwem Marksa realizowała linię rewolucyjno-demokratyczną i cały czas podlegała surowej cenzurze, została zamknięta przez władze. W czerwcu tegoż roku Marks ożenił się z przyjaciółką z lat dziecięcych – Jenny von Westphalen. W końcu października przeniósł się do Paryża, gdzie razem z Arnoldem Ruge zaczął wydawać „Roczniki Niemiecko-Francuskie”. W piśmie tym zostały wydrukowane znakomite artykuły Marksa - „Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa” i „W kwestii żydowskiej”, w których Marks ostatecznie przechodzi od idealizmu do materializmu i od rewolucyjnego demokratyzmu do komunizmu. „W artykułach swych ogłoszonych w tym czasopiśmie Marks występuje już jako rewolucjonista, głoszący <<nieubłaganą krytykę wszystkiego, co istnieje>>, a w szczególności <<krytykę oręża>>, odwołujący się do mas i do proletariatu” (Lenin, t. 21, str. 36).

We wrześniu 1844 r. w Paryżu nastąpiło bliższe zetknięcie się Marksa z Engelsem. Zapoczątkowało to ich wspólną walkę o sprawę klasy robotniczej. Po raz pierwszy wyjaśnili oni dziejową rolę klasy robotniczej jako grabarza burżuazji i budowniczego komunizmu i stali się nauczycielami oraz przywódcami proletariatu, bojownikami o wyzwolenie ludzi pracy z niewoli kapitalistycznej. „Starożytne legendy – pisał W. I. Lenin – mówią o wielu przykładach wzruszającej przyjaźni. Proletariat europejski może powiedzieć, że jego naukę stworzyło dwóch uczonych i bojowników, których wzajemne stosunki nie mają sobie równych w najbardziej wzruszających legendach starożytności o przyjaźni między ludźmi” (t. 2, str. 12).

Napisana przez nich wspólnie w roku 1845 praca „Święta rodzina” skierowana była przeciw przywódcom młodoheglistów – Brunonowi Bauerowi i spółce – i odegrała poważną rolę w powstaniu marksizmu. Swoją nową, ukształtowaną już teorię komunizmu naukowego Marks i Engels wyłożyli w „Ideologii niemieckiej”. W Paryżu Marks zajmował się studiami nad ekonomią polityczną i historią rewolucji francuskiej, nie przerywając równocześnie swej wytężonej działalności rewolucyjnej. W 1845 r. na żądanie rządu pruskiego Marks jako niebezpieczny rewolucjonista został wydalony z Paryża. Przeniósł się do Brukseli i w r. 1847 opublikował tam swoją pracę „Nędza filozofii”, skierowaną przeciw książce anarchisty i drobnomieszczańskiego socjalisty Proudhona pt. „Filozofia nędzy”. W Brukseli Marks wstąpił do tajnego stowarzyszenia propagandystycznego - „Związku Komunistów”, wziął udział w II Zjeździe tej organizacji i decydująco wpłynął na jego przebieg. Na polecenie tego zjazdu Marks i Engels ułożyli program Związku. Tak powstał wspaniały „Manifest Komunistyczny” wydany po raz pierwszy w lutym 1848 r., zawierający wielkie, internacjonalistyczne wezwanie: „Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!”. W. I. Lenin wskazywał: „Ta niewielka książeczka starczy za tomy; cały zorganizowany i walczący proletariat cywilizowanego świata po dziś dzień ożywiony jest duchem tej książki i w duchu jej kroczy naprzód” (t. 2, str. 11).

Podczas pobytu w Belgii Marks kontynuował walkę przeciw rządowi pruskiemu. Gdy we Francji wybuchła rewolucja lutowa w 1848 r., rząd belgijski, przestraszony rozpoczynającym się w Brukseli rewolucyjnym wrzeniem, wydalił Marksa z Belgii, odstawiwszy go pod strażą na granicę francuską. Marks przeniósł się do Paryża. Po rewolucji marcowej 1848 r. w Niemczech przeniósł się do Kolonii, gdzie założył „Nową Gazetę Reńską”. Po zwycięstwie kontrrewolucji w Niemczech, Marks został oddany pod sąd, a następnie wydalony z kraju. Udał się znowu do Paryża, ale również stamtąd został wydalony po demonstracji czerwcowej 1849 r. Wyjechał wtedy do Londynu, gdzie spędził resztę życia.

Po zamachu stanu we Francji, Marks opublikował swe prace „Walki klasowe we Francji” i „18 brumaire'a Ludwika Bonaparte”, w których podsumował wyniki rewolucji lat 1848-1851. lata po rewolucji były dla Marksa latami wytężonej pracy nad stworzeniem jego głównego dzieła naukowego - „Kapitału”. Pierwszym owocem jego długoletnich studiów ekonomicznych była wydana w 1859 r. praca „Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej”. Praca ta zawiera pierwszy systematyczny wykład marksowskiej teorii wartości, teorię pieniądza. Po ośmiu latach, w 1867 r., ukazał się w Hamburgu I tom „Kapitału”, stanowiący wykład podstaw ekonomicznych i socjalistycznych poglądów Marksa i głównych rysów jego krytyki istniejącego społeczeństwa, kapitalistycznego sposobu produkcji i jego następstw. Lata pracy Marksa nad „Kapitałem” były zarazem latami wytężonej działalności rewolucyjno-praktycznej. W związku ze wzmożeniem się ruchu robotniczego na początku lat sześćdziesiątych, Marks zajął się urzeczywistnieniem swojego projektu założenia stowarzyszenia robotników, którego celem miało być opracowanie jednolitej taktyki walki proletariatu. W 1864 r. zostało założone w Londynie „Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników” - I Międzynarodówka. Jego duszą i przywódcą ideologicznym był Marks. Napisał on „Manifest Inauguracyjny” Międzynarodówki, był autorem prawie wszystkich ważniejszych jej dokumentów. Przez stworzenie I Międzynarodówki Marks założył fundament międzynarodowej proletariackiej organizacji dla rewolucyjnej walki o socjalizm. Kierując Międzynarodówką Marks walczył o przezwyciężenie rozdrobnienia ruchu robotniczego. „Międzynarodówka została założona po to, by zastąpić socjalistyczne i półsocjalistyczne sekty rzeczywistą organizacją klasy robotniczej, stworzoną do walki” (Marks i Engels, Dzieła, wyd. ros., t. XXVI, str. 174). W nieprzejednanej walce z oportunizmem w ruchu robotniczym, z anarchistami (proudhonistami, bakuninowcami) i innymi, Marks wykuł rewolucyjną taktykę walki klasy robotniczej. W r. 1871 Marks napisał znakomitą „Wojna domowa we Francji”, w której przeprowadził analizę doświadczenia Komuny Paryskiej, ocenił ją, wedle słów Lenina, „tak głęboko, trafnie, wspaniale i twórczo, tak rewolucyjnie...” (t. 21, str. 38). W związku z reakcją, która nastąpiła po upadku Komuny Paryskiej, Rada Generalna I Międzynarodówki w myśl decyzji Kongresu Haskiego (1872) przeniosła się na jakiś czas do Ameryki, a następnie rozwiązała się. Po Kongresie Haskim Marks oddał się pracy nad ukończeniem „Kapitału”, zdając sobie jasno sprawę ze znaczenia tego dzieła dla rewolucji proletariackiej, dla międzynarodowej klasy robotniczej. W r. 1875 Marks napisał swą znakomitą pracę „Krytyka Programu Gotajskiego”.

Z wielką uwagą śledził Marks rozwój rosyjskiego ruchu wyzwoleńczego, poczynając od lat sześćdziesiątych. Nauczył się języka rosyjskiego specjalnie po to, by móc bezpośrednio zaznajomić się z rosyjską literaturą odzwierciedlającą tamtejsze stosunki społeczne. Z wielką radością wspominał o tym, że jego „Kapitał” został przełożony na język rosyjski. „...W Rosji – pisał – gdzie <<Kapitał>> jest więcej czytany i ceniony niż gdziekolwiek indziej, nasze sukcesy są jeszcze większe” (Listy wybrane, str. 445). Marks wysoko cenił wielkich rosyjskich rewolucyjnych demokratów, Czernyszewskiego i Dobrolubowa. W oparciu o głębokie studium przemian ekonomicznych i politycznych w Rosji, Marks i Engels proroczo przewidzieli, że po Komunie Paryskiej 1871 r. nieuchronnie i w niedługim czasie nastąpić musi wielka rewolucja w Rosji. „Kiedy Komuna Paryska uległa okrutnej masakrze zorganizowanej przez obrońców <<porządku>> - pisali Marks i Engels 21 marca 1881 r. - zwycięzcy nie przypuszczali, że ledwo upłynie dziesięć lat, a daleki Petersburg zostanie wstrząśnięty wydarzeniem, które ostatecznie musi nieuchronnie doprowadzić – być może w wyniku długotrwałych i gwałtownych walk – do ustanowienia Komuny Rosyjskiej... Tak zatem Komuna, którą mocarstwa starego świata uważały za startą z powierzchni ziemi – żyje silniejsza niż kiedykolwiek” (Listy wybrane, str. 455, 456). W. I. Lenin wskazywał, że Marks i Engels byli pełni niezłomnej wiary w rewolucję rosyjską i w jej potężne dziejowe znaczenie.

Częste wygnania, jakimi karały Marksa rządy reakcyjne, dotkliwa bieda, w której spędził całe życie i którą tylko częściowo łagodziła finansowa pomoc Engelsa, zacięta walka przeciw różnorakim nieproletariackim i antyproletariackim prądom, niezmiernie wytężona praca teoretyczna – wszystko to wyczerpało siły Marksa. 14 marca 1883 r. zakończył życie ten genialny człowiek, który był mózgiem i sercem proletariatu – najbardziej postępowej klasy w historii ludzkości, która powołana jest do dokonania zasadniczego przewrotu w historii świata. Nad grobem Marksa przemawiał Engels: „I umarł czczony, kochany, opłakiwany przez miliony rewolucyjnych współbojowników – od kopalń syberyjskich poprzez całą Europę i Amerykę aż do Kalifornii...” (Marks, Engels, Dzieła wybrane, t. II, str. 156).

Marks odkrył prawa rozwoju dziejów ludzkich. Jest twórcą teorii i taktyki rewolucji proletariackiej. Wespół z Engelsem stworzył rewolucyjny światopogląd proletariatu – materializm dialektyczny. Rozciągnąwszy nowy światopogląd na badanie historii społeczeństwa, Marks stworzył materializm historyczny – naukę o prawach rozwoju społecznego, o prawach walki klasowej. Stworzenie materializmu dialektycznego i historycznego było prawdziwym rewolucyjnym przewrotem w dziejach filozofii. W przeciwieństwie do dawnych filozofów Marks i Engels nie są po prostu założycielami jakiejś „szkoły” filozoficznej, lecz żywymi wodzami żywego ruchu proletariackiego, który z każdym dniem rośnie i wzmaga się.

Wszechstronnie zgłębiwszy ekonomiczne i polityczne życie społeczeństwa burżuazyjnego, Marks w genialny sposób ujawnił proces powstawania kapitalizmu, prawa i tendencje jego rozwoju, nieuchronność jego zagłady. Marks udowodnił historycznie przemijający charakter ustroju kapitalistycznego i nieuchronność zwycięstwa nowego ustroju – komunizmu. Marks stworzył teorię komunizmu naukowego w przeciwstawieniu do istniejących poprzednio różnorakich teorii socjalizmu utopijnego. Wszystkie elementy nauki Marksa są ze sobą organicznie i nierozerwalnie związane. „Nauka Marksa jest wszechpotężna, dlatego że jest prawdziwa. Jest pełna i harmonijna, daje bowiem ludziom jednolity światopogląd nie dający się pogodzić z żadnymi przesądami, z żadną reakcją, z żadną obroną ucisku burżuazyjnego” (Lenin, t. 19, str. 1-2). Nauka Marksa jest nieśmiertelna. Po śmierci Marksa i Engelsa została dalej twórczo rozwinięta w pracach ich wielkich kontynuatorów – Lenina i Stalina. W leninizmie: marksizmie epoki imperializmu i rewolucji proletariackich.