Józef Stalin - O podstawach leninizmu

Podstawy leninizmu - to temat wielki. Do wyczerpania go potrzeba całej książki. Więcej nawet - trzeba całego szeregu książek. Toteż wykłady moje nie mogą naturalnie wyczerpać treści leninizmu. W najlepszym razie mogą one być zaledwie zwięzłym konspektem podstaw leninizmu. Niemniej jednak uważam za rzecz pożyteczną zreferować ten konspekt, aby dać pewne podstawowe wytyczne, niezbędne dla owocnego studiowania leninizmu.

Wyłożyć podstawy leninizmu - to jeszcze nie znaczy wyłożyć podstawy światopoglądu Lenina. Światopogląd Lenina i podstawy leninizmu - to nie to samo co do zakresu. Lenin jest marksistą i podstawą jego światopoglądu jest oczywiście marksizm. Ale stąd bynajmniej nie wynika, że wykład leninizmu musi się zaczynać od wyłożenia podstaw marksizmu. Objaśnić, czym jest leninizm, to znaczy, przedstawić to, co jest szczególnego i nowego w pracach Lenina, co Lenin wniósł do ogólnej skarbnicy marksizmu i co związane jest organicznie z jego imieniem. Tylko w tym sensie będę mówił w swoich wykładach o podstawach leninizmu.

A więc co to jest leninizm?

Jedni mówią, że leninizm - to zastosowanie marksizmu do swoistych warunków Rosji. W określeniu tym tkwi cząstka prawdy, ale nie wyczerpuje ono bynajmniej całej prawdy. Lenin istotnie zastosował marksizm do rzeczywistości rosyjskiej i zastosował go po mistrzowsku. Gdyby jednak leninizm był wyłącznie tylko zastosowaniem marksizmu do swoistych warunków Rosji, to byłby wówczas zjawiskiem czysto narodowym i tylko narodowym, czysto rosyjskim i tylko rosyjskim. Tymczasem zaś wiemy, że leninizm jest zjawiskiem międzynarodowym, tkwiącym korzeniami w całym rozwoju międzynarodowym, a nie tylko zjawiskiem rosyjskim. Oto, dlaczego sądzę, że określenie to grzeszy jednostronnością.

Inni mówią, że leninizm - to odrodzenie rewolucyjnych pierwiastków marksizmu lat 40-ch XIX wieku w odróżnieniu od marksizmu lat późniejszych, kiedy stał się on rzekomo umiarkowany, nierewolucyjny. Jeśli pominąć ten głupi i banalny podział nauki Marksa na dwie części, rewolucyjną i umiarkowaną, należy przyznać, ze nawet w tym zupełnie niedostatecznym i niezadowalającym określeniu jest cząstka prawdy. Ta cząstka prawdy polega na tym, że Lenin rzeczywiście odrodził rewolucyjną treść marksizmu, pogrzebaną przez oportunistów z II Międzynarodówki. Ale to tylko cząstka prawdy. Cała prawda o leninizmie polega na tym, że leninizm nie tylko odrodził marksizm, ale zrobił ponadto krok naprzód posunąwszy dalej rozwój marksizmu w nowych warunkach kapitalizmu i walki klasowej proletariatu.

Czym więc jest ostatecznie leninizm?

Leninizm jest to marksizm epoki imperializmu i rewolucji proletariackiej. Ściślej mówiąc: leninizm - to teoria i taktyka rewolucji proletariackiej w ogóle, teoria i taktyka dyktatury proletariatu w szczególności. Działalność Marksa i Engelsa przypada na okres przedrewolucyjny (mamy tu na myśli rewolucję proletariacką), kiedy nie było jeszcze rozwiniętego imperializmu, na okres przygotowywania proletariuszy do rewolucji, na okres, kiedy rewolucja proletariacka nie była jeszcze w praktyce bezpośrednio nieunikniona. Działalność zaś Lenina, ucznia Marksa i Engelsa, przypada na okres rozwiniętego imperializmu, na okres rozwijającej się rewolucji proletariackiej, kiedy rewolucja proletariacka zwyciężyła już w jednym kraju, rozbiła demokrację burżuazyjną i zapoczątkowała erę demokracji proletariackiej, erę Rad.

Oto, dlaczego leninizm jest dalszym rozwinięciem marksizmu.

Zazwyczaj podkreśla się wyjątkowo bojowy i wyjątkowo rewolucyjny charakter leninizmu. Zupełnie słusznie. Ale tę cechę szczególną leninizmu tłumaczą dwie przyczyny; po pierwsze to, że leninizm wyłonił się z rewolucji proletariackiej, której cechy znamienne musi na sobie siłą rzeczy nosić; po drugie, że wyrósł i okrzepł w ostrych starciach z oportunizmem II Międzynarodówki, z którym walka była i jest niezbędnym warunkiem przedwstępnym skutecznej walki z kapitalizmem. Nie należy zapominać, że między Marksem i Engelsem, z jednej strony, a Leninem - z drugiej, leży cały okres niepodzielnego panowania oportunizmu II Międzynarodówki, z którym nieubłagana walka musiała z konieczności stanowić jedno z najważniejszych zadań leninizmu.